Rynek pracy

Republika Cypru, której absolutnym priorytetem polityki gospodarczej jest utrzymania niskiej stopy bezrobocia, nie wprowadziła żadnych restrykcji ani okresów przejściowych odnoszących się do ruchu osobowego z krajów rozszerzonej UE po 1.05.2004 roku.

Według oficjalnych danych statystycznych na Cyprze pod koniec 2008 roku pracowało ok.100 tys. zagranicznych pracowników, (przy ogólnej liczbie ludności Cypru 730 tys.). Według danych z lipca 2009 roku prawie 49 tys. zatrudnionych to obywatele UE oraz krajów EOG (największe grupy stanowią Rumuni, Grecy i Bułgarzy).

Stosunkowo niska stopa bezrobocia (w porównaniu do poziomów w krajach UE) - 5,5% sprzyja możliwości regulacji poziomu zatrudnienia pracowników zagranicznych w okresach dekoniunktury - w pierwszym rzędzie to właśnie oni tracą pracę. Utrzymywanie wysokiego poziomu zatrudnienia w sektorze publicznym, zakładach użyteczności publicznej, bankach itp. spowodowane jest bardzo silnymi wpływami organizacji związkowych chroniących pracowników. Duża cześć kształcącej się za granicami Cypru młodzieży (głównie w Wielkiej Brytanii, Grecji, Stanach Zjednoczonych Ameryki) znajduje pracę za granicą (Wielkiej Brytanii, Grecji, Stanach Zjednoczonych Ameryki, krajach Bliskiego Wschodu).

Powyższe czynniki decydują nie tylko o obecnej i przyszłej konkurencyjności międzynarodowej Cypru jako np. centrum turystycznego, ale też powodują występowanie stałego deficytu wykwalifikowanej siły roboczej w sektorach produkcyjnych (przemysł) i usługach (serwisy techniczne, naprawy, warsztaty samochodowe, kwalifikowane usługi ochrony zdrowia itp.).

Z informacji udostępnianych przez cypryjskie Ministerstwo Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (lipiec 2009) w Republice Cypryjskiej oficjalnie zatrudnionych było 3603 pracowników z Polski, jest to grupa stanowiąca około 7,5 % wszystkich zatrudnionych pracowników z krajów UE i EOG. Osoby te dysponują ważnymi zezwoleniami pobytowymi dla celów zatrudnienia tzn. zawarły umowę o pracę oraz są objęte systemem opieki socjalnej i zdrowotnej, zgodnie z ustawodawstwem cypryjskim. Obywatele polscy są najczęściej zatrudniani w sektorze usług handlowych (ok. 23% zarejestrowanych pracowników polskich), budownictwie, sektorze hotelowym, w przemyśle. Do powyższych liczb należy dodać jeszcze pracowników sezonowych, których w okresie sezonu turystycznego, tj. od maja do października, może przebywać nawet 2 tysiące osób. Pracownicy sezonowi to najczęściej osoby zatrudnione w sektorze turystycznym w miejscowościach wypoczynkowych takich jak Protaras, Ayia Napa, Limasol, Pafos i Larnaka.

Zasady i warunki zatrudnienia pracowników na Cyprze po 1.05.2004

Z dniem 1.05.2004 r. władze Cypru wdrożyły w pełni unijną zasadę swobodnego przepływu osób co w konsekwencji oznacza możliwość swobodnego poszukiwania i podejmowania pracy przez obywateli polskich w Republice Cypru (grecka część wyspy). Obywatele polscy mogą być zatrudniani na Cyprze na ogólnych zasadach obowiązujących także Cypryjczyków tj. bez żadnych ograniczeń (oczywiście z uwzględnieniem ogólnie obowiązujących w ramach Unii Europejskiej zasad), limitów i przepisów dyskryminujących .

Ogólne zasady pobytu i zatrudnienia na Cyprze dla obywateli z krajów Unii Europejskiej (i Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Szwajcarii) według obowiązujących obecnie przepisów cypryjskich podane są poniżej.

• W/w obywatele mają prawo wjazdu na Cypr na podstawie ważnego paszportu lub dowodu osobistego. Przy wjeździe nie ma żadnego obowiązku rejestracji pobytu.
• Regulacje szczególne dotyczą Zawodów Regulowanych (m.in. prawnik, lekarz, księgowy), zapytania w tych sprawach należy kierować do Narodowego Punktu Kontaktowego - Departament Pracy (Department of Labour - http://www.mlsi.gov.cy/dl)w Ministerstwie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (Ministry of Labour and Social Insurance): qualifications@dl.mlsi.gov.cy
• Osoby, które maja zamiar pozostać na wyspie i podjąć tutaj pracę muszą uzyskać określone zezwolenia i dokumenty oraz podjąć następujące działania:
• w ciągu 8 dni wystąpić o uzyskania certyfikatu (Alien Registration Cetificate - ARC), w tym celu należy zgłosić się do policji (Local Immigration Branch of the Police),
• wystąpić o nadanie numeru ubezpieczenia społecznego do Ministerstwa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (Ministry of Labour and Social Insurance), Departament Ubezpieczeń Społecznych (Department of Social Insurance, e-mail: interrel@dsi.mlsi.gov.cy ), w przypadku zamiaru prowadzenia określonej działalności w ramach samozatrudnienia należy uzyskać również w tym departamencie zgodę. Zgoda ta stanowi podstawę do uzyskanie prawa pobytu na Cyprze,
• skontaktować się z Departamentem Dochodów Krajowych (Department of Inland Revenue http://www.mof.gov.cy/, ecu@ird.mof.gov.cysvrasida@ird.mof.gov.cy) w Ministerstwie Finansów (Ministry of Finance) w celu uzyskania Podatkowego Kodu Identyfikacyjnego (Taxpayer`s Identification Code) -niezbędny jest paszport i wypełnienie formularza I.R.163A,
• wystąpić o zezwolenie - Prawa Pobytu (Residence Permit), jeżeli chce się pozostać dłużej niż 3 miesiące, stosowne dokumenty muszą być złożone przed upływem 3 miesięcy od przybycia, pod karą grzywny. Formalności załatwiane są za pośrednictwem lokalnych oddziałów policji, (District Aliens & Immigration Branch) - druki są dostępne w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (Ministry of Interior - Civil Registration & Migration Department) lub na policji oraz na stronie internetowej http://www.moi.gov.cy/. Zezwolenia takie wydawane są po uprzednim wypełnieniu odpowiedniego wniosku a jego uzyskanie jest formalnością i nie wiąże się z żadnymi dodatkowymi wymaganiami. W większości przypadków rejestrację taką załatwia pracodawca, należy jednak pamiętać, że formalnie obowiązek zgłoszenia spoczywa na pracowniku i to on powinien dopilnować spełnienia tej formalności.

Jak wynika z powyższych zasad, obywatel polski (poza formułą samozatrudnienia) powinien podejmować pracę na Cyprze na podstawie podpisanej z pracodawcą odpowiedniej umowy o świadczenie pracy (kontraktu) - pisemna umowa poza wszystkimi aspektami prawnymi, regulującymi stosunki pracodawca - pracownik, jest podstawowym dokumentem do uzyskania prawa pobytu.

Przedłożenie pracownikowi umowy/kontraktu pracy, w której zawarte są podstawowe obowiązki i prawa stron jest absolutnie wymagane przez cypryjskie prawo pracy . Pracodawcy niedopełniający tego obowiązku narażają się na dotkliwe kary finansowe i administracyjne. W przypadku nie wywiązywania się pracodawcy z w/w obowiązku należy zgłosić skargę do:
Departament of Labour and Social Insuranc
7 Byron Ave., 1463 Nicosia
tel.+357 22401695, e-mail: info@dlr.mlsi.gov.cy

Zgodnie z cypryjskim prawem warunki zatrudnienia (zwłaszcza płacowe) pracowników uzgadnianie są bądź bezpośrednio pomiędzy pracodawcą i pracobiorcą (w takim przypadku warunki dla obcokrajowców nie mogą być dyskryminacyjne i różnić się od warunków oferowanych obywatelom cypryjskim) bądź oparte są na zbiorowych porozumieniach podpisanych pomiędzy pracodawcami a branżowymi związkami zawodowymi (dotyczy to na przykład zatrudnienia w hotelarstwie i gastronomii, którego warunki są ściśle określone w umowie zbiorowej). Dla niektórych zawodów płace minimalne określane są obowiązującymi przepisami. O przestrzeganie tych zasad dba zarówno resort pracy (Departament Pracy) jak i cypryjskie związki zawodowe kontrolujące warunki umów o pracę. Do nich można się tez zgłaszać z uzasadnionymi skargami i zażaleniami na niedotrzymywanie warunków zatrudnienia przez pracodawcę. W przypadku, kiedy firma zatrudniająca obcokrajowców zapewnia im lokal mieszkalny i wyżywienie - wynagrodzenie pieniężne obcokrajowca może być obniżone.

Decyzja o prawie pobytu wydawana jest najpóźniej w ciągu 6 miesięcy od daty złożenia wniosku. Prawo pobytu wydawane jest na okres pięciu lat i będzie automatycznie przedłużane w miarę potrzeby i okoliczności. Pracę można podjąć w trakcie załatwiania powyższych formalności (nie trzeba czekać na koniec procedury wydawania zgody na pobyt stały). Dodatkowe informacje na powyższy temat można uzyskać (w języku angielskim) pod numerem telefonu:
+357 22804401 lub +357 22804405 lub pod adresem e-mailowym migration@crmd.moi.gov.cy

Należy też wziąć pod uwagę, że na Cyprze nie ma powszechnie obowiązującego systemu ubezpieczeń zdrowotnych. Publiczna służba zdrowia dostępna jest bezpłatnie dla niektórych grup pracowniczych (pracownicy służby cywilnej) oraz dla osób o najniższych dochodach. Członkowie związków zawodowych korzystają najczęściej z własnych, związkowych systemów ubezpieczeń - dlatego też w niektórych przypadkach, (gdy pracodawca nie bierze na siebie kosztów opieki zdrowotnej) warto rozważyć członkostwo w związku zawodowym danej branży.

Gdzie szukać informacji o pracy na Cyprze?

POLSKA

• w terytorialnych Urzędach Pracy w całej Polsce - z inicjatywy b.Ministerstwa Gospodarki i Pracy, które nawiązało robocze kontakty z Cypryjską Izbą Przemysłowo-Handlową i cypryjskim Ministerstwem Pracy, część ofert pracy z Cypru przekazywana jest do terytorialnych Urzędów Pracy na terenie całej Polski,
• w agencjach pośrednictwa pracy posiadających licencję na prowadzenie pośrednictwa do pracy za granicą. Informacje o tych agencjach znajdują się na stronach internetowych Ministerstwa Gospodarki (jeszcze) http://www.mgip.gov.pl/i Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej www.mps.gov.pl

CYPR

• ogólnokrajowa prasa cypryjska, w takich gazetach jak:

PHILELEFTHEROS (jez. grecki) - wydanie sobotnie i środowe z specjalnym dodatkiem poświeconym pracy;
CYPRUS MAIL (jez. angielski),
CYPRUS WEEKLY (jez.angielski),

• Publiczny Serwis Zatrudnienia - obywatel polski przebywający już na Cyprze może zarejestrować się w dowolnym Lokalnym Biurze Pracy (District Labour Office), okazując paszport lub dowód osobisty oraz Zaświadczenie Rejestracji Pobytu - (patrz wyżej) wraz z dokumentacją (o ile posiada) poświadczającą posiadanie określonych kwalifikacji. http://www.mlsi.gov.cy/dl, http://www.pescps.dl.mlsi.gov.cy/
• Lokalne Biura Pracy: Nikozja tel.+357 22 303555, e-mail: dlonic@dl.mlsi.gov.cy, Limassol tel.+257 25804400, e-mail: dlolim@dl.mlsi.gov.cy, Larnaca/Famagusta tel.+357 24304134, Pafos tel.+357 26306230.
• w prywatnych agencjach pośrednictwa pracy, które muszą posiadać ważną licencję wydaną przez cypryjskie Ministerstwo Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Większość agencji zrzeszona jest w stowarzyszeniu branżowym funkcjonującym pod egidą Cypryjskiej Izby Przemysłu i Handlu. Większość cypryjskich agencji posiada własne strony internetowe z odpowiednimi bazami danych ofert pracy. Agencje - zgodnie z obowiązującym prawem powinny oferować swe usługi dla osób poszukujących pracy bezpłatnie. W kontrakcie (umowie) o prace, agencja występuje najczęściej jako tzw. świadek (witness) - podpisanie umowy przez agencje nie zwalnia z tego obowiązku pracodawcy. Bezpieczniej jest korzystać z usług dużych agencji, mających referencje, o renomowanej pozycji. Ewentualne skargi na działalność cypryjskich agencji pośrednictwa pracy można kierować do biura Dyrektora Departamentu Pracy (w Ministerstwie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych) tel.+357 22400802, e-mail: director@dlr.mlsi.gov.cy

EURES

Zarówno Polska, jak i Cypr podłączone są do ogólnoeuropejskiego serwisu EURES (European Employment Service Network), poprzez który można łatwo wyszukiwać oferty zatrudnienia jak również uzyskiwać informacje na temat warunków życia i pracy na Cyprze. http://www.eures.praca.gov.pl/, http://www.europa.eu.int/eures

Informacje dodatkowe

• językiem, którego podstawowa choćby znajomość jest przeważnie wymagana przez pracodawców jest język angielski (oczywiście nie dotyczy to wszystkich przypadków i zawodów),
• oprócz indywidualnych umów o pracę na Cyprze stosowane są w niektórych zawodach i branżach (hotelarstwo, przemysły tzw. rozrywkowe) tzw. umowy zbiorowe (zawierane ramowo przez związki zawodowe i grupy pracodawców). Są one z reguły bardziej restrykcyjne dla pracodawców i korzystniejsze dla pracowników. Umowy te regulują wszystkie istotniejsze warunki pracy i płacy w danej branży i w zasadzie pracodawcy nie mogą ich dowolnie zmieniać. Na straży przestrzegania przez pracodawców w/w umów stoją branżowe związki zawodowe, do których można zgłaszać wszelkie skargi związane z warunkami zatrudnienia niezgodnymi z w/w układami zbiorowymi,
• każdy pracodawca ma obowiązek ustalenia i wręczenia pracownikowi w formie pisemnej warunków zatrudnienia (pracy i płacy),
• okres wypowiedzenia warunków pracy zależy od umownego systemu wynagradzania:
• dla pracowników opłacanych w cyklu miesięcznym - okres wypowiedzenia wynosi jeden miesiąc,
• dla pracowników wynagradzanych w cyklu tygodniowym - jeden tydzień,
• zgodnie z obowiązującymi przepisami, na Cyprze obowiązuje zasadniczo 40 godz. tydzień pracy (maksymalnie do 48 godz./tydzień) w przyjętym okresie rozliczeniowym (sektorowe umowy branżowe mogą się różnić co do podstawowego wymiaru czasy pracy). Przekroczenie (na żądanie pracodawcy) wymiaru łącznego czasu pracy w danym okresie rozliczeniowym jest podstawą do naliczania nadgodzin (o ile nie jest kompensowane równoważnie dniami wolnym od pracy). Okres rozliczeniowy może obejmować maksimum 4 miesiące,
• w przypadku zamiaru wystąpienia z jakimkolwiek roszczeniem pracowniczym nie należy zasadniczo porzucać miejsca pracy, do którego roszczenie się odnosi przed jego zgłoszeniem do odpowiednich adresatów, oprócz skarg wnoszonych do w/w instytucji państwowych (Ministerstwa Pracy i jego agend) można je wnosić również do związków zawodowych (niewłaściwe warunki pracy, nie wywiązywanie się pracodawcy ze swoich obowiązków, niewłaściwe wynagrodzenie za nadgodziny, niewłaściwe postępowanie, wymuszanie świadczeń itp.).

Opracował: W.M. Anselm, b.Radca, 2004r.

Aktualizacja: A, Ratuszek-Parmakkis, 2009r.